Behandeling van niet-motorische symptomen

Inventarisatie

Indien niet-motorische symptomen aanwezig zijn, dient te worden nagegaan of deze samenhangen met een te hoge of te lage respons op of bijwerking van de gebruikte parkinsonmedicatie. Hiervoor kan gebruikt gemaakt worden van de Medicatie Effect Registratie.

Aanbevelingen voor behandeling

  • Altijd eerst aandacht voor de slaaphygiëne
  • Mogelijkheid van depressie als oorzaak analyseren en zo nodig behandelen
  • Eventueel kortdurend slaapmedicatie overwegen, zoals benzodiazepines, echter dit gaat gepaard met een vijfvoudig verhoogd valrisico
  • Bij slaapproblemen door motorische beperkingen ’s nachts, verwijzing naar fysio- of ergotherapeut en start dopaminerge suppletie ’s nachts
  • Bij herhaaldelijk vallen vroeg in het ziektebeloop atypisch parkinsonisme overwegen, zoals PSP of MSA
  • De behandelend arts dient bij patiënten met de ziekte van Parkinson, die meerdere keren zijn gevallen, op systematische wijze de risicofactoren voor vallen te inventariseren, zoals freezing, cognitieve stoornissen, depressie en sederende medicatie
  • Voor generieke adviezen ten aanzien van valpreventie wordt verwezen naar de richtlijn ‘Valpreventie bij ouderen’ van de NVKG en het CBO
  • Bij frequente mictie en/of urine-incontinentie onderzoek naar blaasinfectie en DM. Eventueel anticholinergica (cave cognitieve verslechtering, met name bij PDD, overweeg anticholinergicum voor de nacht te geven)
  • Voor nycturie kan desmopressine neusspray worden voorgeschreven
  • Bij urineretentie > 100 ml intermitterend katheteriseren of verblijfskatheter indien nodig
  • Bij erectiele disfunctie analyse van depressie, medicatie (alfa-/bètablokkers, SSRI’s), schildklierfunctie, prolactine en testosteron
  • Overweeg voor erectiele dysfunctie een fosfo-diesteraseremmer (o.a. sildenafil) of prostaglandine-injecties
  • Bij orthostatische hypotensie analyse medicatie (o.a. antihypertensiva), omhoog plaatsen hoofdeinde bed, domperidon, meer vocht- en zoutinname, steunkousen, fludrocartison, midodrine en/of pyridostigmine
  • Bij hevig transpireren uitsluiten schildklierlijden en/of infectie, daarnaast eventueel starten met oxybutinine
  • Bij speekselverlies consult logopedie, atropinedruppels 1% (cave anticholinerge bijwerkingen), glycopyrroniumbromidedrank (lokaal anticholinergicum), botulinetoxine-injecties of radiotherapie (2×6 Gy).
  • Bij slikstoornissen inschakelen logopedist en/of diëtist bij >5% gewichtsverlies in één maand of > 10% in zes maanden
  • Bij constipatie voldoende vocht (1,5 l), voldoende vezels, voldoende beweging indien noodzakelijk, domperidon, osmotische laxantia en/of klysma
  • Bij pijn/pijnlijke dystonie in de off-fase: dopaminerge medicatie verhogen
  • Bij neuropathische pijn: behandelen met amytriptyline* of anti-epileptica
  • Bij houdings- en bewegingspijn: behandelen met conventionele analgetica of fysiotherapie

*In de recentere richtlijn Pijn wordt nortryptiline geadviseerd

Op expertopinie gebaseerde aanbevelingen voor de klinische praktijk, grotendeels overgenomen van de samenvattingskaart multidisciplinaire richtlijn Ziekte van Parkinson, behoudens enkele kleine wijzigingen.